เพราะการทานอาหารเป็นสิ่งที่สำคัญสำหรับมนุษย์ โดยเฉพาะวัยสูงอายุที่มีการเสื่อมถอยของร่างกายจึงต้องทานอาหารที่เหมาะสมเพื่อให้ได้รับสารอาหารครบถ้วน สำหรับบทความนี้เราจะมาพูดถึงวิธีที่จะช่วยให้การกิน อาหารสำหรับผู้สูงอายุ เป็นเรื่องที่ง่ายขึ้น โดยการปรับเปลี่ยนวิธีการปรุงอาหาร การใช้อุปกรณ์ช่วยเหลือเพิ่มเติม และการแก้ไขภาวะกลืนลำบากที่มักพบในผู้สูงวัย

นอกจากบทความนี้ เรายังเคยพูดถึงหลักโภชนาการที่เหมาะสมกับผู้สูงอายุ และอุปสรรคที่ทำให้การกินอาหารสำหรับผู้สูงอายุไม่มีความสุขเหมือนเดิมในบทความ อาหารผู้สูงวัย ทานอย่างไรให้มีความสุข? และ บทความ ผู้สูงอายุเบื่ออาหาร ทำอย่างไร? ที่พูดถึงปัจจัยที่ทำให้ผู้สูงอายุปฏิเสธการกินอาหาร

การทานอาหาร = การมีชีวิต

สารบัญเนื้อหา

ปรุงอาหารอย่างไรให้การกินอาหารสำหรับผู้สูงอายุเป็นเรื่องง่าย

การเปลี่ยนวิธีปรุงอาหารจะช่วยให้ผู้สูงอายุสามารถเคี้ยวหรือกลืนอาหารได้โดยไม่ต้องใช้ความพยายาม ช่วยป้องกันการสำลัก ซึ่งเป็นสาเหตุของการกินอาหารได้น้อย และทำให้ผู้สูงอายุมีความสุขกับการทานอาหารมากขึ้นอีกด้วย ซึ่งสามารถทำได้โดยการเปลี่ยนส่วนผสม ปรับปริมาณ ขนาด ความแข็ง ความเหนียว และความข้นของอาหารให้เหมาะสมกับผู้สูงอายุแต่ละคน

ก่อนเลือกใช้ส่วนผสมทำอาหารแต่ละเมนู ควรดูความสามารถในการกินอาหาร เช่น การเคี้ยว และการกลืน ของผู้สูงอายุ

ข้าว / เส้นต่างๆ / ขนมปัง

ทำให้เคี้ยวได้ง่ายขึ้น

  1. หุงข้าวให้นุ่มกว่าปกติ
  2. ทำเป็นข้าวต้ม โดยใช้อัตราส่วนข้าวสาร 1 ส่วน น้ำ 5 ส่วน
  3. ทำเป็นข้าวเปียก โดยใช้อัตราส่วนข้าวสาร ½ ส่วน น้ำ 5 ส่วน
  4. หั่นเส้นพาสต้า หรือเส้นก๋วยเตี๋ยวให้สั้นลง
  5. แช่ขนมปังในนมจนนุ่มเพื่อให้เคี้ยวง่ายขึ้น
  6. หลีกเลี่ยงเบเกอรี่เนื้อกรุบกรอบ

ทำให้กลืนได้ง่ายขึ้น

  1. ปั่นข้าวต้มให้เป็นเนื้อเนียนละเอียด

กับข้าว

ทำให้เคี้ยวได้ง่ายขึ้น

  1. เนื้อสัตว์ควรเลือกเนื้อติดมันเล็กน้อย เช่น สันนอกหมู หรือสะโพกไก่ และตัดเอ็นออก ต้มให้นิ่ม
  2. เนื้อปลาควรเลือกปลาเนื้อไม่แข็ง เช่น ปลานิล ปลาตาเดียว ปลากะพง

ทำให้กลืนได้ง่ายขึ้น

  1. เนื้อสัตว์ ต้มจนนิ่มจนใช้ตะเกียบหรือช้อนตัดขาดได้ง่าย
  2. เนื้อปลา เลือกปลาเนื้อนิ่มต้มจนสุก

ผัก

ทำให้เคี้ยวได้ง่ายขึ้น

  1. ผักที่มีเส้นใยควรหั่นเป็นชิ้นสามเหลี่ยม หรือสี่เหลี่ยม หนา 5-8 มิลลิเมตร
  2. ต้มจนนิ่มเพื่อให้กลืนง่าย

ทำให้กลืนได้ง่ายขึ้น

  1. ต้มจนนิ่มแล้วทำเป็นน้ำราด เช่น ก๋วยเตี๋ยวราดหน้า
  2. ต้มจนเปื่อยสามารถกินได้โดยไม่ต้องเคี้ยว เช่น จับฉ่าย

ภาวะกลืนลำบาก

อาหารประเภทต้มจนเปื่อยนิ่ม เช่น เมนูต้มจับฉ่าย หมูตุ๋น ปลานึ่งซีอิ๊ว แล้วหั่นให้เป็นชิ้นพอดีคำ เป็นอาหารยอดฮิตที่เหมาะกับผู้สูงอายุ

ผู้สูงอายุเบื่ออาหาร?
อุปกรณ์ดูแลผู้สูงวัย
เลือกอุปกรณ์ช่วยเดิน

อุปกรณ์ที่ช่วยให้การกินอาหารสำหรับผู้สูงอายุเป็นเรื่องสนุก

ผู้สูงอายุที่ขยับมือได้ไม่คล่อง หรือไม่สามารถตักอาหารเองได้ ควรใช้อุปกรณ์ช่วยทานอาหารเพื่อลดความเครียดระหว่างการกินอาหาร อีกทั้งยังเสริมสร้างความมั่นใจ และเติมความสุขระหว่างวันด้วย ปัจจุบันมีอุปกรณ์การกินอาหารสำหรับผู้สูงอายุโดยเฉพาะ ซึ่งผู้สูงวัยแต่ละคนก็มีความต้องการใช้อุปกรณ์ที่แตกต่างกัน แต่อุปกรณ์ดังกล่าวอาจจะหาซื้อได้ยากในประเทศไทย เราสามารถดัดแปลงให้ใช้ได้ตามความเหมาะสม

อุปกรณ์ตักอาหาร

อุปกรณ์กินอาหาร

ภาชนะบรรจุอาหาร

  • จานที่ตักอาหารได้ง่าย : ขอบด้านหนึ่งมีขอบสูงตั้งขึ้นมา เพื่อให้ตักอาหารได้ง่าย
  • ชามมีด้ามจับ : ถือถนัดมือ ไม่ต้องกลัวตกเพราะมีด้ามจับขนาดใหญ่
  • แก้วที่มีปากทรงรี : ด้านหนึ่งของแก้วเว้าลงไปเพื่อไม่ให้จมูกชนขอบแก้ว ผู้สูงอายุจึงไม่ต้องก้มหน้าจนลึกก็สามารถดื่มน้ำได้
  • หมอนรองชามข้าว : ใช้รองชามข้าวเพื่อไม่ให้ชามคว่ำง่ายๆ ทำจากซิลิโคน
  • แก้วน้ำพร้อมหลอด : สามารถหาได้ทั่วไป ช่วยให้ผู้สูงอายุดื่มน้ำได้โดยไม่หกเลอะเทอะ
  • แผ่นรองจานกันลื่น : ใช้รองเพื่อวางจานชาม ป้องกันไม่ให้ลื่น

อาหารสำหรับผู้สูงอายุ

ภาวะกลืนลำบาก คืออะไร? แก้ไขอย่างไร?

ภาวะกลืนลำบาก คือ กล้ามเนื้อที่ใช้ในการกลืน บีบตัวผิดจังหวะ ทำให้น้ำและอาหารตกค้างในลำคอจนเกิดการสำลัก พบมากในวัยผู้สูงอายุ ผู้ป่วยโรคสมองและระบบประสาท เช่น อัลไซเมอร์ พาร์กินสัน และหลอดเลือดสมอง

ภาวะกลืนลำบาก

เมื่อดื่มน้ำ หรือกินอาหารก็สำลักทุกครั้ง ผู้สูงอายุจึงเริ่มปฏิเสธการทานอาหาร ทำให้ร่างกายขาดน้ำและสารอาหาร ส่งผลกระทบต่อร่างกายในเวลาต่อมา

ผู้ดูแลสามารถตรวจสอบความสามารถในการกลืนอาหารของผู้สูงอายุหรือผู้ป่วย ได้ดังนี้

  1. ใช้มือข้างหนึ่งแตะที่คอเบาๆ บริเวณลูกกระเดือก
  2. บอกให้ผู้สูงอายุกลืนน้ำลาย ในขณะที่มือยังแตะอยู่
  3. ตอนกลืนน้ำลาย ถ้าลูกกระเดือกขยับขึ้นด้านบนแสดงว่ายังสามารถกลืนอาหารได้ดี

ภาวะกลืนลำบากเกิดจากอะไร?

  1. เคี้ยวอาหารไม่ได้
    ฟันของผู้สูงอายุอาจจะไม่แข็งแรง หรือฟันหลุด ทำให้เคี้ยวไม่ละเอียด จึงกลืนลำบาก
  2. อาหารชิ้นใหญ่เกินไป
    ทำให้ผู้สูงอายุต้องออกแรงเคี้ยวและใช้ลิ้นดุนจนกว่าชิ้นจะเล็กลง หากทำไม่ได้ก็ไม่สามารถกลืนอาหารได้
  3. กระบวนการกลืนอาหารเสื่อมสภาพ
    การกลืนอาหารเริ่มต้นจากการนำอาหารเข้าปาก ใช้ฟันบดเคี้ยว แล้วกลืนผ่านหลอดอาหารไปยังกระเพาะอาหาร หากขั้นตอนเหล่านี้เสื่อมสภาพก็ทำให้เกิดภาวะกลืนลำบากได้

ทำตามนี้ กลืนอาหารได้ง่ายแน่นอน!!

เปลี่ยนมากินอาหารอ่อนที่ไม่ต้องเคี้ยวละเอียด ( อาหารอ่อน คือ อาหารที่ผ่านการทำให้เป็นชิ้นเล็กหรือปรุงให้มีลักษณะอ่อนนิ่ม เพื่อให้เคี้ยวหรือกลืนได้ง่าย ) หรือหั่นให้เป็นชิ้นพอดีคำ และเพิ่มความหนืดและความมันในอาหารเพื่อให้ลื่นผ่านลงคอ กลืนได้ง่ายขึ้น เราสามารถปรุงอาหารโดยเพิ่มส่วนผสม ดังนี้

  1. แป้งมัน
    ผสมแป้งมันกับน้ำในอัตราส่วน 1 : 2-3 เติมในอาหารประเภทซุปหรือเมนูต้ม และคนช้าๆจนของเหลวข้นขึ้น
  2. เจลาติน
    เติมเจลาตินลงในเครื่องดื่มต่างๆ เช่น น้ำชา เพื่อเพิ่มความหนืด จะช่วยให้ดื่มได้ง่ายขึ้น เลือกใช้ได้ทั้งชนิดผงและชนิดแผ่น
  3. สารเพิ่มความหนืด
    ใช้สำหรับเติมเพื่อเพิ่มความหนืด ได้ทั้งอาหารและเครื่องดื่ม
  4. มายองเนส
    ใช้น้ำสลัดหรือมายองเนสที่มีส่วนประกอบของน้ำมัน คลุกเคล้ากับอาหารเพื่อให้อาหารจับตัวเป็นก้อนเล็ก กลืนได้สะดวกมากขึ้น
  5. ครีมงา หรือครีมสด
    เติมลงในของว่างหรืออาหารจานหลักเพื่อเพิ่มความมัน แต่ควรควบคุมปริมาณให้เหมาะสม


อาหารสำหรับผู้สูงอายุที่กินยากและควรหลีกเลี่ยง

  • เนื้อสัตว์เคี้ยวยาก หรือผักเนื้อแข็ง
  • ผักผลไม้ที่มีเส้นใยอาหารสูง
  • ขนมเหนียวๆ เช่น เปียกปูน ขนมชั้น เพราะติดคอได้ง่าย
  • กุยช่าย และเห็ดเข็มทอง เพราะติดฟันง่าย จึงกลืนยาก
  • ขนมกรุบกรอบ เช่น ขนมปัง หรือคุกกี้
  • อาหารที่เป็นผง เช่น นมผง งาบด
  • สาหร่ายต่างๆ เพราะ ติดคอง่าย
  • ของหมักดองที่มีกลิ่นแรง ทำให้สำลักได้ง่าย
  • อาหารประเภทเส้น เช่น บะหมี่ อูด้ง เส้นก๋วยเตี๋ยวที่ไม่ได้ตัดให้สั้นลง

การตั้งโต๊ะกินสุกียากี้กับครอบครัว
ใส่เนื้อหมู ปลา เต้าหู้ ผัก ลูกชิ้น ช่วยให้ผู้สูงอายุกินง่ายขึ้น และมีความสุขกับบรรยากาศของมื้ออาหารที่อบอุ่น

สรุป

การรับประทานอาหารไม่ได้เป็นเพียงการตอบสนองความต้องการทางร่างกายเท่านั้น แต่ยังเป็นช่วงเวลาแห่งความสุขในการใช้ชีวิตด้วย เคยสังเกตไหมคะ เวลาที่เราได้กินของที่ชอบ หรือได้กินข้าวพร้อมกับครอบครัวหรือเพื่อนๆ มื้ออาหารนั้นมักทำให้เรามีความสุขมากกว่ามื้อไหนๆ แต่สำหรับผู้สูงอายุที่มีความลำบากในการกินอาหาร ความสุขตรงนี้คงขาดหายไป แต่อย่างไรก็ตามครอบครัว หรือผู้ดูแลก็สามารถช่วยให้ความสุขในการกินอาหารของผู้สูงอายุกลับมาได้ด้วยวิธีข้างต้น อ่านบทความนี้จบแล้ว อย่าลืมกลับบ้านไปทำอาหารมื้อพิเศษให้กับผู้สูงอายุที่บ้านกันนะคะ :]

ห้องน้ำผู้สูงอายุ และการขับถ่ายที่เหมาะสมเพื่อสุขภาวะที่ดี

เมษายน 1st, 2020|ปิดความเห็น บน ห้องน้ำผู้สูงอายุ และการขับถ่ายที่เหมาะสมเพื่อสุขภาวะที่ดี

เมื่อเข้าวัยสูงอายุร่างกายและระบบขับถ่ายเสื่อมสภาพลง ห้องน้ำผู้สูงอายุ จึงต้องออกแบบช่วยให้การขับถ่ายเป็นเรื่องง่ายสำหรับผู้สูงอายุ

ทำอย่างไรให้การกินอาหารสำหรับผู้สูงอายุเป็นเรื่องง่ายและมีความสุข

มีนาคม 12th, 2020|ปิดความเห็น บน ทำอย่างไรให้การกินอาหารสำหรับผู้สูงอายุเป็นเรื่องง่ายและมีความสุข

การปรับวิธีปรุงอาหาร การแก้ภาวะกลืนลำบาก และการใช้อุปกรณ์เพื่อช่วยให้การกินอาหารสำหรับผู้สูงอายุเป็นเรื่องง่าย

ซื้อเตียงผู้ป่วย หรือผู้สูงอายุ อย่างไรให้เหมาะสม ?

มีนาคม 1st, 2020|ปิดความเห็น บน ซื้อเตียงผู้ป่วย หรือผู้สูงอายุ อย่างไรให้เหมาะสม ?

บทความนี้จะนำเสนอความแตกต่างของเตียงผู้ป่วย และวิธีการเลือกซื้อ เพื่อประกอบการตัดสินใจซื้อค่ะ " เพราะเตียงที่ดีที่สุด คือเตียงที่เหมาะสมกับผู้ใช้งาน "

อุปกรณ์ช่วยเหลือผู้ป่วย ติดเตียง และผู้สูงอายุ ตามระดับความต้องการในการดูแล

กุมภาพันธ์ 28th, 2020|ปิดความเห็น บน อุปกรณ์ช่วยเหลือผู้ป่วย ติดเตียง และผู้สูงอายุ ตามระดับความต้องการในการดูแล

หากผู้ดูแลรู้จักชนิด วิธีการใช้งาน และวิธีการเลือกอุปกรณ์ให้เหมาะสม ก็จะช่วยผ่อนแรง และเพิ่มความปลอดภัยในการดูแลผู้ป่วยติดเตียง และผู้สูงอายุ ในงบประมาณที่เพียงพอกับความจำเป็น

อาหารผู้สูงวัย ทานอย่างไรให้มีความสุข?

มกราคม 8th, 2020|ปิดความเห็น บน อาหารผู้สูงวัย ทานอย่างไรให้มีความสุข?

หากคนในครอบครัวต้องการเห็นคุณตา คุณยาย มีความสุขในการรับประทานอาหารเหมือนสมัยหนุ่มสาว อาจจะต้องศึกษาว่า “ อาหารผู้สูงอายุ แบบไหนที่เหมาะสม? “

ประโยชน์ของเตียงไฟฟ้า … ผู้สูงอายุหรือผู้ป่วย จำเป็นต้องใช้หรือไม่ ใช้เเล้วดียังไง?

มกราคม 7th, 2020|ปิดความเห็น บน ประโยชน์ของเตียงไฟฟ้า … ผู้สูงอายุหรือผู้ป่วย จำเป็นต้องใช้หรือไม่ ใช้เเล้วดียังไง?

ประโยชน์ของเตียงไฟฟ้า เตียงปรับไฟฟ้าถูกออกแบบให้มีฟังก์ชันมากมาย เพื่ออำนวยความสะดวกต่อผู้ดูแล ผู้ป่วย หรือแม้กระทั่งผู้สูงอายุเองก็ตาม