ถ้าหากครอบครัวไหนที่มีผู้สูงอายุ คงจะสังเกตเห็นว่า ยิ่งอายุมากขึ้น พฤติกรรมการนอนหลับของคุณตาคุณยายในบ้านยิ่งเปลี่ยนแปลงไปเรื่อยๆ เช่น ทั้งๆที่เข้านอนช้ากว่าคนอื่น แต่กลับเป็นคนที่ตื่นเร็วที่สุด บางทีก็ตื่นขึ้นมากลางดึก นอนหลับๆตื่นๆ นอนกลางวันตื่นตอนกลางคืน นอนหลับข้ามวันข้ามคืน หรือบางที ผู้สูงอายุนอนไม่หลับ ติดต่อกัน 24 ชั่วโมงก็มี คำถามที่สำคัญก็คือ พฤติกรรมเหล่านี้ คือเรื่องปกติของผู้สูงอายุหรือเปล่า?

แน่นอนว่าวัยผู้สูงอายุมีการเปลี่ยนแปลงทางร่างกายหลายอย่าง ซึ่งแทบจะเป็นไปในแง่ของการเสื่อมถอยมากกว่าการพัฒนา เช่น การรับรสอาหารแย่ลงทำให้ทานอาหารได้ไม่อร่อย มีปัญหาในการมองเห็น การได้ยิน แต่ไม่ว่าคนเราจะอายุเท่าไร ระยะเวลาการนอนหลับที่ร่างกายต้องการยังคงเท่าเดิม คือประมาณวันละ 8 ชั่วโมง (อ้างอิงจาก สสส. )… นั่นหมายความว่าหากผู้สูงอายุคนไหนที่มีพฤติกรรมการนอนดังที่กล่าวมาข้างต้น ไม่ใช่สิ่งที่ควรมองข้ามอีกต่อไป

“ แต่ไม่ว่าคนเราจะอายุเท่าไร ระยะเวลาการนอนหลับที่ร่างกายต้องการยังคงเท่าเดิมคือประมาณวันละ 8 ชั่วโมง ”

หากร่างกายนอนหลับไม่เพียงพอก็จะส่งผลกระทบให้ ผู้สูงอายุรู้สึกอ่อนเพลีย ไม่มีพลังในการทำกิจกรรมต่างๆ ความสามารถในการจำสิ่งต่างๆลดลง คิดอะไรไม่ค่อยออก หรือคิดได้ช้าลง และก่อให้เกิดความรู้สึกวิตกกังวล

สาเหตุของพฤติกรรมการนอนที่ผิดปกติในผู้สูงอายุ

  1. ร่างกายมีการเปลี่ยนแปลงตามธรรมชาติ : ถึงแม้จะบอกว่าผู้สูงอายุยังต้องนอน 8 ชั่วโมงเหมือนวัยอื่นๆ แต่ด้วยการเปลี่ยนแปลงของร่างกาย อาจจะทำให้ลักษณะการนอนของผู้สูงอายุเป็นไปตามลักษณะเหล่านี้
      • ความต้องการนอนหลับของร่างกายลดน้อยลง ทำให้ระยะเวลานอนลดลง โดยอาจเข้านอนเร็วตั้งแต่หัวค่ำ และตื่นขึ้นมาตอนตี 2 หรือ ตี3
      • ใช้เวลานานขึ้นหลังจากเข้านอนเพื่อที่จะหลับ และช่วงระยะเวลานอนหลับแบบเคลิ้มแต่ยังหลับไม่สนิทจะยาวขึ้น ในขณะที่ช่วงระยะเวลาที่หลับสนิทจะลดน้อยลง
      • ตื่นขึ้นบ่อยๆกลางดึก

    หากมีพฤติกรรมเหล่านี้เกิดขึ้น ให้สังเกตว่าในตอนกลางวันผู้สูงอายุมีอาการง่วงนอน อ่อนเพลียหรือไม่ ถ้าไม่มีแสดงว่าผู้สูงอายุหลับได้เพียงพอกับความต้องการของร่ายกาย แม้จะมีพฤติกรรมการนอนที่เปลี่ยนแปลงไป

  2. มีปัญหาทางสุขภาพจิต : ผู้สูงอายุบางคนอาจจะมีความเครียด ความกังวล รู้สึกเศร้า และคิดมากจากเรื่องราวต่างๆ ทำให้มีผลต่อการนอนหลับ
  3. ความเจ็บป่วยทางร่างกาย : อาการของโรคบางอย่างอาจะส่งผลให้ผู้สูงอายุต้องตื่นขึ้นมากลางดึก เช่น ต่อมลูกหมากโต เบาหวาน ที่ต้องตื่นขึ้นมาปัสสาวะกลางดึกหลายๆครั้ง ทำให้นอนหลับสนิทได้ยาก หรือบางคนอาจมีอาการปวดข้อ ปวดกระดูก เป็นตะคริว ท้องผูก แน่นท้อง อาหารไม่ย่อย กรดไหลย้อน ทำให้ต้องตื่นขึ้นมากลางดึก
  4. การทานยาบางชนิด : การนอนไม่หลับในผู้สูงอายุอาจะเกิดจากยาที่จำเป็นต้องรับประทาน ซึ่งมีผลออกฤทธิ์ในระบบประสาทส่วนกลาง หรือสมอง เช่น ยาขยายหลอดลม ยาแก้คัดจมูก ยารักษาโรคพาร์กินสัน ยาไทรอยด์ ยาแก้ชัก ยารักษาโรคซึมเศร้า ยาสเตียรอยด์ ยารักษาภาวะสมองเสื่อม เป็นต้น
  5. พฤติกรรมการใช้ชีวิต : ผู้สูงอายุบางคนมักชอบนอนพักผ่อนในเวลากลางวัน เนื่องจากไม่มีกิจกรรมให้ทำ หรือชอบทานชา กาแฟในปริมาณที่มาก ทำให้ตอนกลางคืนนอนไม่หลับ

ตื่นตอนกลางคืน

การรักษาภาวะ ผู้สูงอายุนอนไม่หลับ

  • กำหนดเวลาเข้านอน และเวลาตื่นที่แน่นอน หลีกเลี่ยงการนอนหลับในช่วงเวลากลางวัน โดยเฉพาะช่วงหลัง 15.00 น. ควรใช้เตียงสำหรับการนอนหลับเท่านั้น ไม่ทำกิจกรรมอื่นบนเตียง และ หากถึงเวลาเข้านอนแต่ไม่ง่วง ก็ให้ลุกขึ้นมาหากิจกรรมที่ทำให้ง่วง เช่น อ่านหนังสือ สวดมนต์ ไม่นอนกลิ้งไปมาบนเตียง
  • จัดสภาพแวดล้อมของห้องนอนให้เอื้ออำนวยต่อการนอนหลับที่มีประสิทธิภาพ เช่น อุณหภูมิที่เหมาะสม ไม่ร้อนหรือนหาวจนเกินไป ห้องนอนที่ไม่มีเสียงดังรบกวน หรือแสงจ้า และก่อนเข้านอนควรสร้างความผ่อนคลายแก่ร่างกาย ประมาณ 20-30 นาที เช่น ฟังเพลงเบาๆ หรือนั่งสมาธิ
  • หลีกเลี่ยงการอยู่ในห้องมืดๆ และหากิจกรรมที่ทำให้ร่างกายได้เคลื่อนไหวในช่วงเวลากลางวัน เพื่อให้ร่างกายได้รับรู้ว่านี่คือช่วงเวลากลางวัน และออกกำลังกายในเวลาที่เหมาะสม หลีกเลี่ยงการออกกำลังกายหนักๆในช่วงเย็น
    สำหรับผู้สูงอายุติดเตียง ที่ไม่สามารถลุกขึ้นมาทำกิจกรรมต่างๆได้ ต้องนอนบนเตียงเป็นส่วนใหญ่ ควรให้คนดูแลจัดสภาพแวดล้อมให้เหมาะสม ในช่วงเวลากลางวัน ควรเปิดม่าน ให้มีแสงสว่าง และตอนกลางคืน ก็จัดสภาพแวดล้อมให้เหมาะสมกับการนอน เพื่อให้ร่างกายรู้ว่าตอนนี้เป็นเวลากลางวัน หรือกลางคืน
  • กำหนดเวลาการทานมื้อเย็นในคงที่ สม่ำเสมอ ไม่ทานอาหารอิ่มเกินไป และหลีกเลี่ยงการดื่มชา กาแฟ หรือเครื่องดื่มแอลกอฮอล์
  • หลีกเลี่ยงการดื่มน้ำเยอะๆ ในช่วงเวลา 4-5 ชั่วโมงก่อนนอน ควรจิบเพื่อแก้กระหายเท่านั้น
  • รักษาโดยการใช้ยา เป็นทางเลือกสุดท้ายที่แพทย์แนะนำ เนื่องจากกระบวนการเผาผลาญของผู้สูงอายุทำงานได้ไม่เหมือนวัยอื่น ทำให้ฤทธิ์ของยาตกค้างอยู่ในร่างกายนานกว่าปกติ และอาจส่งผลกระทบต่อเรื่องอื่นๆ ดังนั้น การใช้ยานอนหลับในผู้สูงอายุ ครอบครัวควรปรึกษาแพทย์ก่อนใช้ยา ไม่ควรซื้อยานอนหลับมาให้ผู้สูงอายุทานเอง

 

สงวนลิขสิทธิ์สำหรับบริษัท ฟาร์ ทริลเลียน จำกัด © 2018