กล้ามเนื้ออ่อนแรง (Muscle weakness) เป็นภาวะที่มวลกล้ามเนื้อลดลง ทำให้ความสามารถในการทำงานของกล้ามเนื้อลดลง ซึ่งเป็นอีกหนึ่งปัญหาที่พบได้บ่อยในผู้สูงอายุ และมักถูกเข้าใจผิดว่าเป็นอาการปกติของผู้สูงอายุ ทำให้ถูกปล่อยปะละเลยไป

แม้ภายนอกผู้สูงอายุจะดูมีสุขภาพปกติ แต่มวลกล้ามเนื้อนั้นอาจจะลงลงไปเรื่อยๆ ยิ่งหากไม่ดูแลสุขภาพร่างกายให้ดี หรือมีโรคอื่นๆ เข้ามาด้วย ยิ่งทำให้มวลกล้ามเนื้อลดลงได้อย่างรวดเร็วกว่าคนอื่นๆ

การมีกล้ามเนื้อที่แข็งแรงจะช่วยให้การเดิน การใช้ชีวิตประจำวันของผู้สูงอายุเป็นไปได้ด้วยดี ลดความเสี่ยงในการเกิดอุบัติเหตุ ที่อาจส่งผลต่อเนื่อง จนเป็นสาเหตุของการเสียชีวิต

สาเหตุของกล้ามเนื้ออ่อนแรง

กล้ามเนื้ออ่อนแรงในผู้สูงอายุ มักเกิดจากหลากหลายสาเหตุแตกต่างกันไป ดังนี้

  1. เกิดจากมวลกล้ามเนื้อลดลง

เมื่อมีอายุมากขึ้น มีการเคลื่อนไหวร่างกายน้อยลง จึงส่งผลให้มวลกล้ามเนื้อลดลง มักจะมีอาการอ่อนเพลีย เหนื่อยง่าย ไม่มีแรง ซึ่งหากไม่ได้รับการดูแล จะทำให้มวลกล้ามเนื้อจะลดลงไปเรื่อยๆ อย่างรวดเร็ว และอาจนำไปสู่ปัญหาสุขภาพอื่นๆ ได้ เช่น ปวดเรื้อรังเป็นๆ หายๆ

ผู้สูงอายุนอนหลับ

  1. เกิดจากความผิดปกติของระบบประสาท

การกดทับของเส้นประสาท มักเกิดจากปัญหาของหมอนรองกระดูกสันหลังเช่นมีหมอนรองกระดูกสันหลังแตกไปกดทับรากประสาทที่บริเวณกระดูกสันหลังส่วนเอว ทำให้เกิดอาการอ่อนแรง และปวดร้าวจากบริเวณหลังไปสะโพก และไปที่บริเวณของ ขาทั้ง 2 ข้าง หรือขาข้างใดข้างหนึ่ง ซึ่งในผู้ป่วยบางรายอาจส่งผลกระทบรุนแรงจนทำให้ไม่สามารถเดินได้

การกดทับของไขสันหลัง อาจเกิดจากการได้รับอุบัติเหตุบริเวณคอ หรือกระดูกส่วนอก ที่ทำให้เส้นประสาทไขสันหลังได้รับอันตราย อาจทำให้เป็นอัมพาต เนื่องจากกระดูกส่วนเอวนั้นไม่มีเส้นประสาทไขสันหลัง แต่เป็นที่รวมของรากประสาท ซึ่งหากมีหมอนกระดูกทับเส้นประสาทในบริเวณนี้ อาจทำให้เกิดอาการอ่อนแรงของขาทั้งสองข้าง

ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง หรือประสบอุบัติเหตุทางสมองทำให้สมองขาดเลือด ซึ่งอาจทำให้มีอาการอ่อนแรงของร่างกายซีกใดซีกหนึ่ง หรือทั้งสองข้าง และอาจมีอาการอ่อนแรงจนไม่สามารถขยับตัวได้เลย ในผู้ป่วยกลุ่มนี้ จะมีอาการที่สามารถสังเกตเห็นได้ชัดเจน เช่น อาการชา การรับความรู้สึกที่ผิวหนังผิดปกติ รู้สึกเหมือนโดนเข็มแทงตลอดเวลา

  1. เกิดจากการเป็นโรคอื่นๆ

โรคกล้ามเนื้ออ่อนแรงเอแอลเอส (Amyot rophic Lateral sclorosis )

เป็นโรคเกี่ยวกับประสาท อาจเกิดจากเซลล์ประสาทเสื่อมสภาพ หรือถูกทำลาย ส่งผลให้ผู้ป่วยมีอาการกล้ามเนื้ออ่อนแรง กล้ามเนื้อลีบ กล้ามเนื้อกระตุก และมีปัญหาในการเคี้ยว กลืนอาหาร และการเคลื่อนไหวร่างกายรวมไปถึงการหายใจ ซึ่งอาการเหล่านี้อาจรุนแรงขึ้นเรื่อยๆ จนอาจทำให้เสียชีวิตได้

กล้ามเนื้ออ่อนแรง

โรคกล้ามเนื้ออ่อนแรงเอ็มจี (Myasthenia Gravis)

เกิดจากระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายทำงานผิดปกติ ผู้ป่วยโรคนี้จะมีอาการหนังตาตก พูดลำบาก ยิ้มได้น้อยลง การเคี้ยวและกลืนลำบาก หายใจลำบาก รวมไปถึงการเคลื่อนไหวของร่างกาย ซึ่งอาการเหล่านี้ ควรรีบไปพบแพทย์ เพื่อรักการรักษาอย่างถูกต้อง และทันท่วงที

การรักษากล้ามเนื้ออ่อนแรง

กล้ามเนื้ออ่อนแรงจากมวลกล้ามเนื้อที่ลดลง สำหรับภาวะมวลกล้ามเนื้อลดลงนั้น ปัจจุบันยังไม่มีตัวยาใดที่แนะนำให้ใช้ในการรักษา การออกกำลังกายและการให้โภชนบำบัดจึงเป็นการรักษาภาวะมวลกล้ามเนื้อลดลง ที่มีประสิทธิภาพในการป้องกันที่ดีที่สุด

กล้ามเนื้ออ่อนแรงจากความผิดปกติของระบบประสาท

– การกดทับของเส้นประสาท รักษาได้โดยการผ่าตัด และการใช้คลื่นวิทยุ โดยแพทย์จะเป็นผู้วินิจฉัยและเลือกวิธีการรักษาที่เหมาะสมที่สุดสำหรับผู้ป่วยแต่ละราย และหลังจากนั้นผู้ป่วยจะต้องทำการฟื้นฟูร่างกายโดยการทำกายภาพบำบัด ภายใต้คำแนะนำ และการดูแลของผู้เชี่ยวชาญ

– การกดทับของไขสันหลัง รักษาได้โดยการทำกายภาพบำบัด การฉีดยาสเตียรอยด์ และการผ่าตัด ภายใต้การดูแล และการแนะนำของแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ

– ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองหรือผู้ป่วยที่สมองได้รับบาดเจ็บ จะใช้การออกกำลังกายเพื่อฟื้นฟูการทำงานของสมอง ซึ่งจะช่วยให้ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองที่เป็นอัมพาต ไม่สามารถขยับร่างกายได้เลยบางราย สามารถกลับมาใช้ชีวิตและทำงานได้อย่างปกติ

โรคกล้ามเนื้ออ่อนแรงเอแอลเอส (Amyot rophic Lateral sclorosis )

ปัจจุบันโรคนี้ยังไม่สามารถรักษาให้หายขาดได้ ร้อยละ 50 ของผู้ป่วยโรคนี้มักเสียชีวิตลงในระยะเวลา 2 ปี หลังจากพบอาการ โดยแพทย์จะรักษาตามอาการของผู้ป่วย เช่นการให้ยา ทำกายภาพบำบัด

โรคกล้ามเนื้ออ่อนแรงเอ็มจี (Myasthenia Gravis)

– รักษาโดยการรับประทานยา ภายใต้การดูแลของแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ

– การรักษาโดยการเปลี่ยนถ่ายพลาสม่า วิธีนี้เหมาะสำหรับผู้ป่วยที่มีอาการรุนแรง

– บำบัดด้วยอิมมูโนโกลบูลิน หรือ IVIg ซึ่งการรักษาด้วยวิธีนี้เหมาะสำหรับผู้ป่วยที่มีอาการรุนแรง

– ฉีดยา Rituximab เข้าเส้นเลือด จะใช้กับผู้ป่วยในบางกรณีเท่านั้น

– ผ่าตัดต่อมไทมัส ซึ่งเป็นต่อมที่มีหน้าที่เกี่ยวข้องกับระบบภูมิคุ้มกันของร่างกาย แพทย์จะผ่าตัดต่อมไทมัสเพื่อลดความเสี่ยงต่อการเกิดภาวะแทรกซ้อนที่จะเกิดในอนาคต

แนวทางปฎิบัติสำหรับผู้สูงอายุ กล้ามเนื้ออ่อนแรง

กล้ามเนื้ออ่อนแรงสามารถป้องกัน และบรรเทาอาการได้ โดยปฏิบัติดังนี้

  • นอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอ เพื่อลดอาการกล้ามเนื้ออ่อนแรง
  • หลีกเลี่ยงความเครียด และอาการร้อน เพราะเป็นอีกหนึ่งสาเหตุที่อาจทำให้อาการกล้ามเนื้ออ่อนแรงแย่ลง
  • รับประทานอาหารที่เหมาะสม อ่อนและนุ่ม เคี้ยวง่าย
  • ออกกำลังกายอย่างเหมาะสม เพื่อเสริมสร้างความแข็งแรงให้กล้ามเนื้อ และหลีกเลี่ยงการออกกำลังกายที่หักโหม และหนักจนเกินไป
  • ติดตั้งอุปกรณ์อำนวยความสะดวกภายในบ้าน เพื่อเป็นการกระตุ้นให้ผู้สูงอายุ มีการขยับ และเคลื่อนไหวมากขึ้น และยังเป็นการลดความเสี่ยงในการเกิดกล้ามเนื้ออ่อนแรงได้ เช่น ติดตั้งราวจับภายในบ้าน และห้องน้ำ เพื่อช่วยให้ผู้สูงอายุ เดิน และเคลื่อนไหวมากขึ้น หรือเลือกใช้เตียงไฟฟ้า ที่มีฟังก์ชั่นที่อำนวยความสะดวก ในการใช้ชีวิตประจำวันของผู้ป่วย หรือผู้สูงอายุ สามารถปรับระดับได้ ทำให้สามารถลุกขึ้นนั่งได้ง่ายขึ้น ลดการออกแรงมาก ไม่ต้องหาอุปกรณ์มาดันหลังเพื่อทรงตัว หรือให้ผู้ดูแลคอยพยุงให้นั่ง และยังมีระบบความปลอดภัย ที่จะช่วยลดความเสี่ยงในการเกิดอุบัติเหตุพลัดตกเตียงได้

ผู้สูงอายุนอนเตียงไฟฟ้า

กล้ามเนื้ออ่อนแรงในผู้สูงอายุ เป็นปัญหาสุขภาพที่คนในครอบครัวไม่ควรละเลย หากสังเกตเห็นว่าผู้สูงอายุมีอาการอ่อนแรงของกล้ามเนื้อ ควรรีบปรึกษาแพทย์ เพื่อให้ได้รับการรักษาอย่างทันท่วงที