หลายๆคนคงเคยได้ยินคำว่า “อัมพฤกษ์-อัมพาต” หรือ “โรคหลอดเลือดสมอง (Stroke)” แต่อาจจะไม่รู้ว่าโรคดังกล่าวเป็นสาเหตุการตายอันดับ 3 ของโลก และเป็นสาเหตุที่สำคัญที่มักทำให้เกิดความพิการรุนแรง ในแต่ละปีจะมีผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองทั่วโลกเพิ่มขึ้นประมาณ 10 – 15 ล้านคน ในจำนวนนี้ครึ่งหนึ่งเสียชีวิต และอีกครึ่งหนึ่งกลายเป็นคนพิการถาวร ในประเทศไทยสถิติจากกระทรวงสาธารณสุขพบว่า โรคหลอดเลือดสมองเป็นสาเหตุการตาย หรือพิการสูงเป็นอันดับ 2

พอได้ยินแบบนี้แล้ว เริ่มรู้สึกว่าโรคนี้ไม่ใช่เรื่องเล่นๆแล้วใช่ไหมคะ อยากจะบอกว่าโรคนี้ใกล้ตัวพวกเรากว่าที่คิด ทางที่ดีรู้ข้อมูลไว้เพื่อป้องกันและหลีกเลี่ยงสาเหตุ เพื่อให้ตัวเราและคนที่เรารักไม่ต้องกลายเป็น 1 ในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองกันดีกว่าค่ะ

สารบัญเนื้อหา

อัมพฤกษ์ อัมพาต โรคหลอดเลือดสมอง เกี่ยวข้องและแตกต่างกันอย่างไร?

โรคหลอดเลือดสมอง (Stroke, CVA, Cerebrovascular Accident) คือ ภาวะที่เซลล์สมองถูกทำลาย ซึ่งมีสาเหตุมาจากหลอดเลือดสมองตีบ อุดตัน หรือแตก ทำให้ขัดขวางการลำเลียงเลือดซึ่งนำออกซิเจนและสารอาหารไปเลี้ยงเซลล์สมอง ส่งผลให้สมองสูญเสียการทำหน้าที่ จนเกิดอาการของอัมพฤกษ์ อัมพาต หรือร้ายแรงถึงขั้นเสียชีวิตได้

โรคหลอดเลือดสมอง เป็นหนึ่งในสาเหตุหลักที่ทำให้เกิดอาการ อัมพฤกษ์ อัมพาต

โรคหลอดเลือดสมองสามารถแบ่งได้เป็น 3 ประเภท ได้แก่

  1. Ischemic Stroke – เส้นเลือดในสมองตีบตัน หรือ ภาวะสมองขาดเลือด
    พบได้ประมาณ 80% ของโรคหลอดเลือดสมอง เกิดจากการสะสมของคราบไขมันที่ผนังหลอดเลือดชั้นใน หลอดเลือดจึงตีบแคบทำให้เลือดและออกซิเจนเดินทางไปเลี้ยงส่วนต่าง ๆ ในสมองไม่ได้
    นอกจากนี้อาจจะเกิดจากลิ่มเลือดจากหัวใจ หรือการปริแตกของผนังหลอดเลือดหลุดมาอุดตันหลอดเลือดในสมอง
  2. Hemorrhagic Stroke – เส้นเลือดในสมองแตก หรือ ภาวะเลือดออกในสมอง
    ส่งผลให้เซลล์สมองขาดเลือดและทำให้เนื้อสมองตายเป็นสาเหตุของการเสียชีวิตในเวลาอันรวดเร็ว มักพบในผู้ที่มีความดันโลหิตสูงที่หลอดเลือดมีความเปราะเเละโป่งพอง
    นอกจากนี้อาจจะพบได้ในผู้ที่มีการแข็งตัวของเลือดผิดปกติ เช่น โรคเลือด โรคตับ การรับประทานยาต้านการแข็งตัวของเลือด การได้รับสารพิษ การใช้สารเสพติด เป็นต้น
  3. Transient ischemic attack (TIA) – ภาวะสมองขาดเลือดชั่วคราว
    มีอาการคล้ายโรคสมองขาดเลือด แต่มีอาการชั่วคราว เป็นไม่เกิน 24 ชั่วโมง แต่จากสถิติประมาณ 15% ของผู้ป่วยที่มีอาการสมองขาดเลือดชั่วคราว มักจะมีภาวะโรคหลอดเลือดสมองตามมาจึงถือเป็นสัญญาณเตือนให้รีบเข้ารับการตรวจที่โรงพยาบาล เพราะมีโอกาสเสี่ยงที่จะทำให้เกิดอัมพฤกษ์ อัมพาตได้

อัมพฤกษ์ อัมพาต

อัมพฤกษ์ อัมพาต แตกต่างกันอย่างไร?

จริงๆแล้วทั้งคู่มีสาเหตุ ปัจจัยเสี่ยง และการดูแลรักษาเหมือนกัน ต่างกันเพียงความรุนแรงของอาการ

อัมพฤกษ์ (Paresis) คือ ภาวะที่แขน หรือขา อ่อนแรงกว่าเดิม แต่ยังพอใช้งานได้บ้าง
อัมพาต (Paralysis) คือ ภาวะที่แขน หรือขา ไม่มีแรง ใช้งานไม่ได้

สาเหตุของการเกิด อัมพฤกษ์ อัมพาต ส่วนใหญ่มาจากการเป็นโรคหลอดเลือดสมอง แต่ก็อาจจะเกิดจากการประสบอุบัติเหตุ การเจ็บป่วยที่กระทบกระเทือนกับสมอง ไขสันหลัง กระดูกคอ และเส้นประสาทต่าง ๆ ที่ควบคุมการเคลื่อนไหวร่างกายได้เช่นกัน

รูปแบบของการแสดงอาการสามารถเกิดขึ้นได้ทั้งแบบเฉพาะที่ซึ่งอาจจะเกิดขึ้นกับอวัยวะบางส่วน หรือแบบบริเวณกว้างที่ส่งผลต่ออวัยวะบางส่วนหรือหลายส่วน

สาเหตุ และผู้ที่มีความเสี่ยงเป็นโรคหลอดเลือดสมอง ที่ทำให้เป็นอัมพฤกษ์ อัมพาต

จากข้อมูลทางสถิติ ผู้ที่มีความเสี่ยงในการเป็นโรคหลอดเลือดสมอง และเกิดอาการอัมพฤกษ์ อัมพาต คือ ผู้สูงอายุ เพราะการเสื่อมสภาพของหลอดเลือด / เพศชาย พบอุบัติการณ์การเกิดโรคหลอดเลือดสมองได้มากกว่าเพศหญิง / ผู้ที่มีประวัติโรคหลอดเลือดสมองในครอบครัว / ผู้ที่มีประวัติเคยเป็นโรคหัวใจขาดเลือด หรือโรคหลอดเลือดสมองมาก่อน

รู้ไหมคะว่าพฤติกรรมการใช้ชีวิตประจำวันเป็นคำทำนายโรคในอนาคตได้แม่นยำแค่ไหน?

ผู้ที่เป็นโรคหลอดเลือดสมองมักจะ ทานอาหารที่มีไขมันสูง อ้วน สูบบุหรี่และดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำ ขาดการออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ มีความเครียด การใช้สารเสพติด รวมทั้งการทานยาบางชนิด และมีโรคประจำตัว

  • โรคความดันเลือดสูง
    ผู้เป็นโรคความดันโลหิตสูงมีความเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมองทั้งตีบและแตกมากกว่าคนปกติ 2-5 เท่า ควรหลีกเลี่ยงไม่กินอาหารเค็ม เข้ารับการดูแลรักษาให้ความดันเลือดอยู่ในเกณฑ์ปกติ ควบคุมความดันโลหิตให้น้อยกว่า 140/90 mmHg ในผู้ที่อายุน้อยกว่า 60 ปี และควรควบคุมความดันโลหิตให้น้อยกว่า 150/90 mmHg ในผู้ที่อายุมากกว่า 60 ปี
  • โรคลิ้นหัวใจพิการ
    คนที่เป็นโรคลิ้นหัวใจพิการ (Rheumatic) ควรต้องหาแพทย์ประจำตัว เพื่อให้แพทย์คอยตรวจดูให้แน่ว่า จะต้องกินยาอะไรอีกเป็นประจำ มีวิธีอะไรที่จะป้องกันไม่ให้เกิดมีก้อนเลือดไปอุดหลอดเลือดในสมอง

โรคหลอดเลือดสมอง

  • โรคเบาหวาน
    ผู้ที่เป็นโรคเบาหวาน ควรระวังการกินอาหารหวานพวกแป้ง พวกน้ำตาล และรักษาตัวเองให้ดี พร้อมกับกินยาควบคุมน้ำตาลในเลือดอย่างสม่ำเสมอ ควรควบคุมระดับน้ำตาลก่อนอาหารให้อยู่ระหว่าง 80 – 130 mg/dl หรือ น้ำตาลสะสม (HbA1C) ให้น้อยกว่า 7
  • ผู้ที่มีประวัติหยุดหายใจขณะนอนหลับตอนกลางคืน
    ซึ่งพบได้บ่อยในคนที่นอนกรนดังๆ หรือมีน้ำหนักตัวมากๆ ควรมาพบแพทย์เพื่อทำ sleep test ดูว่ามีออกซิเจนในเลือดต่ำในช่วงนอนหลับหรือไม่ ซึ่งเป็นปัจจัยเสี่ยงในการเกิดโรคหลอดเลือดสมองตามมาได้
  • ผู้ที่มีอาการแขน-ขาชา ไม่มีแรงไปชั่วคราว
    นั่งอยู่ดี ๆ แขน ขาข้างหนึ่งเกิดไม่มีแรงไป 5 นาที แล้วกลับดีขึ้นมาอีก เป็นอย่างนี้วันหนึ่ง 2-3 ครั้ง ต้องรีบไปหาแพทย์เพราะมันหมายความว่า หลอดเลือดอาจจะมีการอุดตันอาจจะเป็นอัมพาตหรืออัมพฤกษ์ หากไม่เข้ารับการรักษาอาจจะเป็นอัมพาตถาวร

นอกจากนี้ผู้ที่มีภาวะหัวใจวายหรือหัวใจเต้นผิดจังหวะบางชนิด หรือโรคเลือดบางอย่าง เช่น ภาวะเลือดข้นผิดปกติ เกล็ดเลือดสูง เม็ดเลือดขาวสูงผิดปกติ ก็มีความเสี่ยงเช่นกัน

สัญญาณบอกอาการของโรค รู้เร็ว ไม่เป็นอัมพฤกษ์ อัมพาต

อัมพฤกษ์ อัมพาต

เราสามารถสังเกตอาการเตือนสำคัญได้ด้วยตนเองตามหลัก FAST ดังนี้

  1. F = Face ใบหน้า
    ผู้ป่วยจะมีอาการชา หรือกล้ามเนื้ออ่อนแรงที่ใบหน้า ใบหน้าเบี้ยว ปากเบี้ยว น้ำลายไหลออกจากมุมปากข้างที่ตก ตามัวเห็นภาพซ้อนหรือเห็นครึ่งซีก
  2. A = Arm แขนหรือขา
    อาการอ่อนแรงของแขน ขา ซีกใดซีกหนึ่งของร่างกาย
  3. S=Speech การพูด
    ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด พูดลำบาก ติดๆ ขัดๆ คำพูดไม่ออก
  4. T= Time ไปโรงพยาบาลภายใน 4.5 ชั่วโมง
    โดยนับตั้งแต่นาทีแรกที่ผู้ป่วยมีอาการ หากผู้ป่วยมาถึงโรงพยาบาลช้ากว่านี้ เนื้อสมองจะตาย และไม่ตอบสนองต่อการรักษาด้วยการให้ยาละลายลิ่มเลือด

เซลล์สมองขาดเลือดเพียง 1 นาที จะมีเซลล์สมองตายประมาณ 1 ล้านเซลล์ ถ้าได้รับการรักษาช้าอาจทำให้เกิดความพิการมากขึ้น

อาการเหล่านี้มักเกิดอย่างเฉียบพลัน ในผู้ป่วยที่มีภาวะสมองขาดเลือดแบบชั่วคราว อาจเกิดขึ้นชั่วขณะแล้วหายไปเอง หรืออาจเกิดขึ้นหลายครั้ง ก่อนจะมีอาการสมองขาดเลือดอย่างถาวร อย่างไรก็ตาม หากมีอาการดังกล่าวเกิดขึ้นอย่างใดอย่างหนึ่งไม่ควรรอดูอาการ แต่ควรรีบพบแพทย์โดยด่วน เพราะหากผู้ป่วยมาถึงโรงพยาบาลได้เร็วจะสามารถเข้ารับการรักษาได้ทันการณ์ ลดความเสี่ยงต่อความพิการและเสียชีวิตได้

สังเกตอาการโรคหลอดเลือดสมองเบื้องต้นง่ายๆ ตามหลัก F.A.S.T. | บำรุงราษฎร์

สรุป

โรคหลอดเลือดสมอง ที่เป็นสาเหตุให้เกิดอาการอัมพฤกษ์ อัมพาต ดูเหมือนจะเป็นเรื่องไกลตัว แต่พอรู้ปัจจัยเสี่ยงก็พบว่าใกล้ตัวกว่าที่คิด ดังนั้น หลังจากอ่านบทความนี้จบแล้ว อย่าลืมปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการใช้ชีวิตของตนเองให้เหมาะสม อย่าลืมแนะนำคนรอบข้างด้วยนะคะ เพื่อหลีกเลี่ยงการพิการ หรือเสียชีวิต ก่อนที่จะสายไปกันค่ะ

ไม้เท้า รถเข็นผู้ป่วย อุปกรณ์ช่วยเดินแบบต่างๆ เลือกอย่างไรให้เหมาะสม?

อุปกรณ์ช่วยเดินอย่างไม้เท้า และรถเข็นผู้ป่วยสามารถหาซื้อได้ทั่วไป แต่จะซื้อให้เหมาะสมกับร่างกายของผู้ใช้งานแต่ละคน ต้องอ่านบทความนี้

อัมพฤกษ์ อัมพาต หรือผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง คืออะไร?

โรคดังกล่าวเป็นสาเหตุการตายอันดับ 3 ของโลก พอได้ยินแบบนี้แล้ว เริ่มรู้สึกว่าโรคนี้ไม่ใช่เรื่องเล่นๆแล้วใช่ไหมคะ โรคนี้ใกล้ตัวพวกเรากว่าที่คิด ทางที่ดีรู้ข้อมูลไว้เพื่อป้องกันและหลีกเลี่ยงสาเหตุ

ซื้อเตียงผู้ป่วย หรือผู้สูงอายุ อย่างไรให้เหมาะสม ?

บทความนี้จะนำเสนอความแตกต่างของเตียงผู้ป่วย และวิธีการเลือกซื้อ เพื่อประกอบการตัดสินใจซื้อค่ะ " เพราะเตียงที่ดีที่สุด คือเตียงที่เหมาะสมกับผู้ใช้งาน "

อุปกรณ์ช่วยเหลือผู้ป่วย ติดเตียง และผู้สูงอายุ ตามระดับความต้องการในการดูแล

หากผู้ดูแลรู้จักชนิด วิธีการใช้งาน และวิธีการเลือกอุปกรณ์ให้เหมาะสม ก็จะช่วยผ่อนแรง และเพิ่มความปลอดภัยในการดูแลผู้ป่วยติดเตียง และผู้สูงอายุ ในงบประมาณที่เพียงพอกับความจำเป็น

ดูแลผู้ป่วยติดเตียง หรือผู้สูงอายุติดเตียง อย่างไร?

ดูแลผู้ป่วยติดเตียง ให้ถูกวิธีมีความสำคัญมาก เพราะ การนอนติดเตียงเป็นปัจจัยเสี่ยงที่อาจจะทำให้เสียชีวิตได้ เพราะฉะนั้น ผู้ดูแลควรหมั่นหาความรู้ในการดูแลเสมอ

ประโยชน์ของเตียงไฟฟ้า … ผู้สูงอายุหรือผู้ป่วย จำเป็นต้องใช้หรือไม่ ใช้เเล้วดียังไง?

ประโยชน์ของเตียงไฟฟ้า เตียงปรับไฟฟ้าถูกออกแบบให้มีฟังก์ชันมากมาย เพื่ออำนวยความสะดวกต่อผู้ดูแล ผู้ป่วย หรือแม้กระทั่งผู้สูงอายุเองก็ตาม